Việt Nam chiếm 10% sản lượng giày dép toàn cầu và là nhà xuất khẩu lớn thứ 2 thế giới — nhưng phần lớn giá trị vẫn do doanh nghiệp FDI nắm giữ.

Bức tranh ngành: Kỷ lục nhưng 75% thuộc FDI

Năm 2025, ngành da giày Việt Nam vượt mốc 27 tỷ USD xuất khẩu. Trong hai tháng đầu năm 2026, giày dép tiếp tục thu về hơn 3,1 tỷ USD, tăng 13,8% so với cùng kỳ — cho thấy đà tăng trưởng bền vững. Việt Nam đang giữ vị trí số 2 thế giới về xuất khẩu giày dép, với sản lượng chiếm 10% toàn cầu.

Tuy nhiên, có một thực tế đáng suy ngẫm: khoảng 75% kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành thuộc về các doanh nghiệp FDI. Các thương hiệu thể thao và thời trang lớn từ châu Âu, Mỹ, Nhật đặt gia công tại Việt Nam nhưng giữ toàn bộ thương hiệu và margin cao. SME Việt Nam chủ yếu là nhà cung cấp cấp 2–3 trong chuỗi cung ứng đó.

Thị trường giày dép toàn cầu đang tăng trưởng và Việt Nam có vị thế tốt. Câu hỏi là: SME Việt Nam sẽ tiếp tục là người làm thuê hay từng bước làm chủ chuỗi giá trị?

Thị trường nào đang mua nhiều nhất?

3 phân khúc SME có thể tham gia hiệu quả

1. Phụ kiện và linh kiện giày (Component supplier)

Đế giày, lót giày, mũi giày, khóa, dây giày... là phân khúc ít cạnh tranh hơn với FDI lớn. SME có thể trở thành nhà cung cấp nguyên phụ liệu cho các nhà máy FDI ngay tại Việt Nam — thị trường nội địa của ngành, không cần xuất khẩu trực tiếp trong giai đoạn đầu.

2. Giày handmade và artisan (Phân khúc premium)

Làng nghề giày da thủ công tại Hà Nội, TP.HCM đang thu hút sự chú ý của buyer châu Âu tìm kiếm sản phẩm 'made by hand, made in Vietnam'. Phân khúc này có biên lợi nhuận cao hơn 30–50% so với gia công đại trà và phù hợp quy mô nhỏ.

3. Giày bảo hộ lao động và giày chuyên dụng

Thị trường giày bảo hộ lao động (safety shoes) và giày chuyên dụng (y tế, nhà bếp) ít bị chi phối bởi thương hiệu lớn hơn, buyer thường là doanh nghiệp B2B mua theo đơn đặt hàng. Tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng (EN ISO 20345 cho EU, ASTM cho Mỹ) — nếu đáp ứng được, đây là thị trường ổn định và lặp lại.

Thách thức lớn nhất: Nguyên phụ liệu phụ thuộc nhập khẩu

Tỷ lệ chủ động nguồn cung nguyên phụ liệu hiện chỉ đạt khoảng 50–55%, gần 45% còn lại phải nhập từ nước ngoài — chủ yếu từ Trung Quốc và Hàn Quốc. Điều này làm chuỗi sản xuất dễ bị tổn thương trước biến động địa chính trị và logistics. Đây cũng là cơ hội: SME nào đầu tư vào sản xuất da, vải kỹ thuật, đế giày trong nước sẽ có lợi thế lớn trong 3–5 năm tới.

Lộ trình 3 năm cho SME giày dép

• Năm 1: Trở thành nhà cung ứng phụ kiện hoặc gia công công đoạn cho nhà máy FDI trong nước — build năng lực và tiêu chuẩn

• Năm 2: Phát triển 3–5 mẫu sản phẩm tự thiết kế, tham gia triển lãm da giày (GDS Düsseldorf, Micam Milano, Vietnam Expo)

• Năm 3: Tiếp cận buyer quốc tế trực tiếp qua nền tảng B2B, xây dựng thương hiệu xuất khẩu riêng

SME nhỏ có thể xuất khẩu giày dép trực tiếp không?

Hoàn toàn có thể, đặc biệt ở phân khúc handmade và giày chuyên dụng. Điều kiện: có xưởng đủ điều kiện vệ sinh và an toàn lao động, hồ sơ kỹ thuật đầy đủ, và chứng nhận phù hợp với thị trường đích (CE cho EU, ASTM cho Mỹ).

Mỹ chiếm gần 37% kim ngạch xuất khẩu giày dép — vị trí số 1 thị trường đích của ngành.