Mỹ và EU chiếm hơn 40% tổng kim ngạch xuất khẩu Việt Nam — sự phụ thuộc này tạo ra rủi ro lớn khi chính sách thương mại thay đổi.

Bài học từ 'cú sốc thuế quan 2025'

Khi Mỹ điều chỉnh chính sách thuế quan vào năm 2025, nhiều mặt hàng xuất khẩu Việt Nam chịu tác động tức thì. Dệt may, giày dép, gỗ — những ngành phụ thuộc 30–40% doanh thu vào thị trường Mỹ — phải tìm thị trường thay thế gấp. Kết quả: những doanh nghiệp đã có sẵn mối quan hệ với thị trường EU, Trung Quốc, Trung Đông thích ứng nhanh hơn nhiều.

Đây không phải lần đầu tiên và sẽ không phải lần cuối cùng. Đa dạng hóa thị trường không phải là chiến lược 'tốt có thì hay' — đó là điều kiện sống còn để xuất khẩu bền vững.

Chính phủ Việt Nam đặt mục tiêu tăng tỷ trọng xuất khẩu sang châu Phi và Mỹ Latinh lên 10% vào năm 2030. Doanh nghiệp tiên phong vào thị trường mới hôm nay sẽ có lợi thế dài hạn.

4 nhóm thị trường SME nên khám phá ngay

1. ASEAN — Gần nhất, dễ nhất, hiệu quả nhất

10 quốc gia ASEAN với tổng dân số 680 triệu người và tầng lớp trung lưu tăng nhanh. RCEP và ASEAN FTA giúp thuế suất về 0% với hầu hết hàng hóa. Logistics ngắn, chi phí thấp. Philippines, Indonesia, Thái Lan là 3 thị trường SME nên nhắm đến trước.

2. Trung Đông — Halal + thu nhập cao + nhu cầu lớn

UAE và Ả Rập Saudi cộng lại: tổng kim ngạch xuất khẩu Việt Nam đạt 5,4 tỷ USD + 1,9 tỷ USD (11 tháng 2025). Người tiêu dùng thu nhập cao, sẵn sàng trả giá tốt cho hàng chất lượng. Chi phí logistics thấp hơn Mỹ/EU. Yêu cầu: chứng nhận Halal và hiểu văn hóa kinh doanh Ả Rập.

3. Mỹ Latinh — Thị trường 650 triệu dân chưa được khai thác

Brazil, Mexico, Colombia, Chile — các nền kinh tế lớn đang tăng trưởng, nhu cầu thực phẩm chế biến, đồ gỗ và hàng tiêu dùng từ châu Á ngày càng cao. Thách thức: logistics dài (30–45 ngày đường biển), barrier ngôn ngữ (tiếng Tây Ban Nha/Bồ Đào Nha), và thiếu thông tin thị trường. Nhưng chính vì vậy — cạnh tranh thấp hơn.

4. Nam Á — Ấn Độ và Bangladesh

Ấn Độ với 1,4 tỷ dân đang có nhu cầu lớn với thanh long nhiệt đới, thủy sản và thực phẩm chế biến từ Đông Nam Á. Tuy nhiên, rào cản thuế và tiêu chuẩn kỹ thuật cần nghiên cứu kỹ. Bangladesh là thị trường nhập khẩu thực phẩm đang tăng trưởng nhanh.

Công cụ thực tế để nghiên cứu thị trường mới

1. Trade Map (ITC): Tra cứu miễn phí kim ngạch nhập khẩu của từng thị trường theo mã HS — biết ngay ai đang mua gì từ đâu

2. Hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài: Liên hệ trực tiếp để được tư vấn thị trường, kết nối buyer — hoàn toàn miễn phí

3. Vietnam Trade Portal: Cơ sở dữ liệu thương mại và quy định nhập khẩu theo từng thị trường

4. Báo cáo của Hiệp hội ngành hàng: VASEP (thủy sản), VITAS (dệt may), VIFOREST (gỗ) đều công bố báo cáo thị trường định kỳ

Cách tiếp cận thị trường mới — Không cần ngân sách lớn

• Bước 1: Chọn 2–3 thị trường mục tiêu dựa trên sản phẩm của bạn và tiềm năng thị trường (dùng Trade Map để nghiên cứu)

• Bước 2: Liên hệ Thương vụ Việt Nam tại thị trường đó — xin danh sách nhà nhập khẩu và thông tin về quy định

• Bước 3: Tham gia 1 hội chợ quốc tế tại thị trường đích hoặc gian hàng Việt Nam tại hội chợ trong nước có buyer quốc tế

• Bước 4: Gửi mẫu và catalog đến 10–20 nhà nhập khẩu tiềm năng đã xác định

• Bước 5: Follow up, xây dựng mối quan hệ — thị trường mới thường cần 6–12 tháng để có đơn hàng đầu tiên

Thị trường châu Phi có thực sự khả thi cho SME Việt Nam không?

Khả thi với một số ngành hàng cụ thể: gạo, thủy sản đông lạnh, hàng tiêu dùng giá trung bình. Thách thức lớn nhất là logistics (không có đường biển thẳng, phải qua hub Singapore/Dubai) và thanh toán (cần L/C hoặc thanh toán trước). Bắt đầu với Senegal, Nigeria, Kenya, Nam Phi — là 4 thị trường có hạ tầng thương mại tốt nhất.

Chính phủ đặt mục tiêu tăng tỷ trọng châu Phi và Mỹ Latinh lên 10% vào năm 2030 — cơ hội tiên phong đang mở ra.